ജന്തർ മന്തറിൽ അനുമതിയില്ലാതെ പ്രതിഷേധിച്ചാൽ നിയമനടപടി; അറസ്റ്റിനും പിഴയ്ക്കും സാധ്യത, നിയമപോരാട്ടത്തിനൊരുങ്ങി പ്രതിഷേധക്കാർ

ന്യൂഡൽഹി: ഡൽഹിയിലെ ജന്തർ മന്തറിൽ പ്രതിഷേധങ്ങൾ സംഘടിപ്പിക്കുന്നതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട നിയന്ത്രണങ്ങളും നിയമനടപടികളും വീണ്ടും ചർച്ചയാകുന്നു. ആവശ്യമായ പോലീസ് അനുമതിയില്ലാതെ പ്രതിഷേധ പ്രകടനങ്ങൾ, ധർണകൾ, പൊതുയോഗങ്ങൾ എന്നിവ സംഘടിപ്പിക്കുന്നവർക്കെതിരെ നിയമനടപടി സ്വീകരിക്കാൻ അധികൃതർക്ക് അധികാരമുണ്ട്. എന്നാൽ അനുമതിയില്ലാതെ പ്രതിഷേധിച്ചു എന്ന കാരണത്താൽ മാത്രം എല്ലാവർക്കും ആറുമാസം മുതൽ അഞ്ചുവർഷം വരെ തടവുശിക്ഷ ലഭിക്കുമെന്ന പ്രചാരണം നിയമപരമായി ശരിയല്ല. ചുമത്തപ്പെടുന്ന കുറ്റങ്ങളുടെ സ്വഭാവവും സംഭവത്തിന്റെ സാഹചര്യങ്ങളും അനുസരിച്ചായിരിക്കും ശിക്ഷയും ജാമ്യവ്യവസ്ഥകളും തീരുമാനിക്കപ്പെടുക.

ജന്തർ മന്തർ പ്രതിഷേധങ്ങൾക്കായി ഉപയോഗിച്ചുവരുന്ന പ്രധാന സ്ഥലങ്ങളിലൊന്നാണെങ്കിലും, അവിടെ പ്രതിഷേധം സംഘടിപ്പിക്കുന്നതിന് നിലവിലുള്ള പോലീസ് നിയന്ത്രണങ്ങളും അനുമതി വ്യവസ്ഥകളും പാലിക്കേണ്ടതുണ്ട്. ജന്തർ മന്തർ സ്ഥിരമായി ഔദ്യോഗിക പ്രതിഷേധ സ്ഥലങ്ങളുടെ പട്ടികയിൽനിന്ന് നീക്കം ചെയ്തുവെന്ന വാദം ബന്ധപ്പെട്ട ഔദ്യോഗിക ഉത്തരവിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ സ്ഥിരീകരിക്കേണ്ടതാണ്.

പ്രതിഷേധം സംഘടിപ്പിക്കുന്നതിന് മുമ്പ് ബന്ധപ്പെട്ട പോലീസ് അധികാരികളിൽനിന്ന് ആവശ്യമായ അനുമതി നേടേണ്ടിവരാം. പ്രതിഷേധത്തിൽ പങ്കെടുക്കുന്നവരുടെ എണ്ണം, സമയം, സ്ഥലം, സുരക്ഷാ ക്രമീകരണങ്ങൾ തുടങ്ങിയവയ്ക്ക് നിയന്ത്രണങ്ങൾ ഏർപ്പെടുത്താനും പോലീസിന് അധികാരമുണ്ട്. അനുമതി നിഷേധിക്കപ്പെട്ട സാഹചര്യത്തിലോ നിയമാനുസൃതമായ നിരോധനാജ്ഞ നിലവിലുള്ളപ്പോഴോ പ്രതിഷേധം സംഘടിപ്പിക്കുന്നത് നിയമനടപടികൾക്ക് കാരണമാകാം.

ഭാരതീയ നാഗരിക് സുരക്ഷാ സംഹിതയിലെ (BNSS) സെക്ഷൻ 163, പഴയ ക്രിമിനൽ നടപടിക്രമ നിയമത്തിലെ സെക്ഷൻ 144-ന് സമാനമായ വ്യവസ്ഥയാണ്. പൊതുസമാധാനത്തിനോ സുരക്ഷയ്ക്കോ ഭീഷണിയുണ്ടാകാൻ സാധ്യതയുള്ള സാഹചര്യങ്ങളിൽ ബന്ധപ്പെട്ട അധികാരികൾക്ക് നിരോധന ഉത്തരവുകൾ പുറപ്പെടുവിക്കാൻ ഈ വകുപ്പ് അധികാരം നൽകുന്നു.

ഇത്തരം ഉത്തരവുകളിലൂടെ പൊതുയോഗങ്ങൾക്കും പ്രകടനങ്ങൾക്കും ആളുകൾ കൂട്ടംചേരുന്നതിനും നിയന്ത്രണങ്ങൾ ഏർപ്പെടുത്താം. എന്നാൽ സെക്ഷൻ 163 പ്രകാരം എല്ലായിടത്തും എല്ലാസമയത്തും അഞ്ചോ അതിലധികമോ ആളുകൾ ഒത്തുകൂടുന്നത് സ്വയമേവ നിരോധിക്കപ്പെടുന്നില്ല. നിലവിലുള്ള ഉത്തരവിലെ പ്രത്യേക വ്യവസ്ഥകളാണ് ബാധകമാകുന്നത്.

നിയമാനുസൃതമായി പുറപ്പെടുവിച്ച ഉത്തരവുകൾ ലംഘിക്കുന്നവർക്കെതിരെ പോലീസ് നടപടി സ്വീകരിക്കാം. സാഹചര്യങ്ങൾക്കനുസരിച്ച് ജനക്കൂട്ടത്തെ പിരിച്ചുവിടാനും നിയമപരമായ നടപടിക്രമങ്ങൾ പാലിച്ച് വ്യക്തികളെ കസ്റ്റഡിയിലെടുക്കാനും അധികാരമുണ്ട്.

ഭാരതീയ ന്യായ സംഹിതയിലെ (BNS) സെക്ഷൻ 223, പഴയ ഇന്ത്യൻ ശിക്ഷാനിയമത്തിലെ സെക്ഷൻ 188-ന് സമാനമാണ്. നിയമപരമായി അധികാരമുള്ള ഉദ്യോഗസ്ഥൻ പുറപ്പെടുവിച്ച ഉത്തരവ് അറിഞ്ഞുകൊണ്ട് ലംഘിക്കുന്ന സാഹചര്യങ്ങളിൽ ഈ വകുപ്പ് ബാധകമാകാം.

ലംഘനത്തിന്റെ സ്വഭാവവും അതുമൂലമുണ്ടാകുന്ന അപകടസാധ്യതയും അനുസരിച്ച് ആറുമാസം വരെയോ, കൂടുതൽ ഗുരുതരമായ സാഹചര്യങ്ങളിൽ ഒരുവർഷം വരെയോ തടവും പിഴയും ലഭിക്കാവുന്നതാണ്. എന്നാൽ എല്ലാ അനുമതിയില്ലാത്ത പ്രതിഷേധങ്ങൾക്കും ഈ വകുപ്പ് സ്വയമേവ ബാധകമാകണമെന്നില്ല.

പ്രതിഷേധം അക്രമാസക്തമാകുകയോ നിയമവിരുദ്ധമായ ലക്ഷ്യത്തോടെ സംഘംചേരുകയോ ചെയ്താൽ ഭാരതീയ ന്യായ സംഹിതയിലെ സെക്ഷൻ 189 ഉൾപ്പെടെയുള്ള വകുപ്പുകൾ ബാധകമായേക്കാം.

അഞ്ചോ അതിലധികമോ ആളുകൾ ഒത്തുകൂടുന്നു എന്നതുകൊണ്ടുമാത്രം ഒരു കൂട്ടായ്മ നിയമവിരുദ്ധമാകുന്നില്ല. നിയമത്തിൽ നിർവചിച്ചിരിക്കുന്ന നിയമവിരുദ്ധമായ പൊതുലക്ഷ്യം ഉണ്ടായിരിക്കണം.

നിയമവിരുദ്ധമായ സംഘത്തിലെ അംഗത്വത്തിന് ആറുമാസം വരെ തടവോ പിഴയോ രണ്ടും കൂടിയോ ലഭിക്കാം. മാരകായുധങ്ങളുമായി ഇത്തരം സംഘത്തിൽ പങ്കെടുക്കുന്നതിന് രണ്ടുവർഷം വരെ തടവുശിക്ഷ ലഭിക്കാവുന്നതാണ്.

പോലീസിന്റെ ഔദ്യോഗിക കൃത്യനിർവഹണം തടസ്സപ്പെടുത്തുന്നത് ബിഎൻഎസ് സെക്ഷൻ 221 പ്രകാരം ശിക്ഷാർഹമാണ്. ഇതിന് മൂന്നുമാസം വരെ തടവോ പിഴയോ രണ്ടും കൂടിയോ ലഭിക്കാം. എന്നാൽ പോലീസ് ഉദ്യോഗസ്ഥരെ ആക്രമിക്കുകയോ അവരുടെ കൃത്യനിർവഹണം തടയാൻ ബലപ്രയോഗം നടത്തുകയോ ചെയ്താൽ കൂടുതൽ ഗുരുതരമായ വകുപ്പുകൾ ചുമത്തപ്പെടാം.

പ്രതിഷേധത്തിനിടെ സർക്കാർ ബസുകൾ, പോലീസ് വാഹനങ്ങൾ, ബാരിക്കേഡുകൾ തുടങ്ങിയ പൊതുസ്വത്തുക്കൾക്ക് നാശനഷ്ടം വരുത്തിയാൽ പൊതുസ്വത്ത് നശിപ്പിക്കൽ തടയൽ നിയമം (Prevention of Damage to Public Property Act, 1984) പ്രകാരം കേസെടുക്കാം.

നാശനഷ്ടത്തിന്റെ സ്വഭാവം അനുസരിച്ച് അഞ്ചുവർഷം വരെ തടവും പിഴയും ലഭിക്കാവുന്നതാണ്. ചില ഗുരുതരമായ കുറ്റങ്ങൾക്ക് കൂടുതൽ കർശനമായ വ്യവസ്ഥകളും ബാധകമായേക്കാം. നഷ്ടപരിഹാരം ഈടാക്കുന്നതിനുള്ള നിയമനടപടികളും ഉണ്ടാകാം.

അനുമതിയില്ലാത്ത പ്രതിഷേധങ്ങളിൽ പങ്കെടുക്കുന്നവരെ പോലീസ് ചില സാഹചര്യങ്ങളിൽ സ്ഥലത്തുനിന്ന് നീക്കം ചെയ്യുകയോ താൽക്കാലികമായി കസ്റ്റഡിയിലെടുക്കുകയോ ചെയ്യാറുണ്ട്. എന്നാൽ എല്ലാ പ്രതിഷേധക്കാരെയും അറസ്റ്റ് ചെയ്യണമെന്നോ എല്ലാവർക്കുമെതിരെ എഫ്‌ഐആർ രജിസ്റ്റർ ചെയ്യണമെന്നോ നിയമം നിർദേശിക്കുന്നില്ല.

അതുപോലെ, പ്രതിഷേധത്തിൽ പങ്കെടുത്തതിന്റെ പേരിൽ മാത്രം പിന്നീട് ജാമ്യം ലഭിക്കുന്നത് ബുദ്ധിമുട്ടാകുമെന്ന വാദത്തിനും പൊതുവായ നിയമാടിസ്ഥാനമില്ല. ചുമത്തപ്പെട്ട വകുപ്പുകൾ ജാമ്യം ലഭിക്കാവുന്നവയാണോ, കുറ്റാരോപണത്തിന്റെ ഗൗരവം, മുൻകേസുകൾ, തെളിവുകൾ തുടങ്ങിയ ഘടകങ്ങൾ പരിഗണിച്ചായിരിക്കും ജാമ്യം സംബന്ധിച്ച തീരുമാനം.

ഗുരുതരമായ അക്രമസംഭവങ്ങൾ, പൊതുസ്വത്ത് നശിപ്പിക്കൽ, പോലീസ് ഉദ്യോഗസ്ഥർക്കെതിരായ ആക്രമണം തുടങ്ങിയ കുറ്റങ്ങൾ ആരോപിക്കപ്പെടുന്ന സാഹചര്യങ്ങളിൽ ജാമ്യനടപടികൾ കൂടുതൽ സങ്കീർണമാകാൻ സാധ്യതയുണ്ട്.

സമാധാനപരമായും ആയുധങ്ങളില്ലാതെയും ഒത്തുകൂടാനുള്ള അവകാശം ഇന്ത്യൻ ഭരണഘടനയുടെ അനുച്ഛേദം 19(1)(b) ഉറപ്പുനൽകുന്നു. എന്നാൽ പൊതുസമാധാനവും രാജ്യത്തിന്റെ അഖണ്ഡതയും സംരക്ഷിക്കുന്നതിനായി അനുച്ഛേദം 19(3) പ്രകാരം ന്യായമായ നിയന്ത്രണങ്ങൾ ഏർപ്പെടുത്താൻ സർക്കാരിന് അധികാരമുണ്ട്.

പ്രതിഷേധങ്ങൾക്ക് ഏർപ്പെടുത്തുന്ന നിയന്ത്രണങ്ങൾ അന്യായമോ ആനുപാതികമല്ലാത്തതോ ആണെന്ന് കരുതുന്ന സംഘടനകൾക്ക് അവ കോടതിയിൽ ചോദ്യം ചെയ്യാം. പോലീസ് അനുമതി നിഷേധിക്കുന്നതിനെതിരെയും നിരോധന ഉത്തരവുകളുടെ നിയമസാധുതയെക്കുറിച്ചും നിയമപരമായ പരിഹാരം തേടാവുന്നതാണ്.

ജന്തർ മന്തറിലെ പ്രതിഷേധ നിയന്ത്രണങ്ങളെച്ചൊല്ലിയുള്ള തർക്കങ്ങളിൽ പ്രതിഷേധിക്കാനുള്ള ഭരണഘടനാപരമായ അവകാശവും പൊതുസുരക്ഷ ഉറപ്പാക്കാനുള്ള ഭരണകൂടത്തിന്റെ ഉത്തരവാദിത്തവും തമ്മിലുള്ള സന്തുലിതാവസ്ഥയാണ് പ്രധാന നിയമപ്രശ്നം. നിയന്ത്രണങ്ങൾക്കെതിരെ പ്രതിഷേധക്കാർ നിയമപോരാട്ടത്തിന് തയ്യാറെടുക്കുന്നുണ്ടെന്ന വിവരം സ്ഥിരീകരിക്കപ്പെട്ടാൽ മാത്രമേ അത്തരമൊരു നീക്കം വാർത്തയായി റിപ്പോർട്ട് ചെയ്യാൻ കഴിയൂ.