ഇന്ത്യൻ സിനിമയിൽ സ്വന്തം അഭിനയശൈലി കൊണ്ട് വ്യക്തിമുദ്ര പതിപ്പിച്ച നടനായിരുന്നു നാനാ പടേക്കർ. 2026 ഒക്ടോബർ 8-ന് 75-ാം വയസ്സിൽ അദ്ദേഹം അന്തരിച്ചുവെന്ന വാർത്ത സിനിമാലോകത്തെയും അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആരാധകരെയും ദുഃഖത്തിലാഴ്ത്തി. നായകവേഷങ്ങളിലും പ്രതിനായകവേഷങ്ങളിലും ഹാസ്യകഥാപാത്രങ്ങളിലും ഒരുപോലെ മികവ് തെളിയിച്ച കലാകാരനായിരുന്നു അദ്ദേഹം. സിനിമയിലെ താരപരിവേഷത്തിനപ്പുറം കഥാപാത്രങ്ങളുടെ ഉള്ളിലേക്ക് ഇറങ്ങിച്ചെന്ന് അഭിനയിക്കാനുള്ള കഴിവാണ് അദ്ദേഹത്തെ വ്യത്യസ്തനാക്കിയത്. മുഖഭാവങ്ങളിലും സംഭാഷണങ്ങളിലും ശരീരഭാഷയിലും ഒരുപോലെ ശക്തമായ സാന്നിധ്യം അറിയിച്ച നാനാ പടേക്കർ ഇന്ത്യൻ സിനിമയിൽ തന്റേതായ ഒരിടം സ്വന്തമാക്കി.
1951-ൽ മഹാരാഷ്ട്രയിൽ ജനിച്ച നാനാ പടേക്കറുടെ യഥാർഥ പേര് വിശ്വനാഥ് പടേക്കർ എന്നായിരുന്നു. മറാത്തി നാടക വേദിയിലൂടെ കലാജീവിതം ആരംഭിച്ച അദ്ദേഹം പിന്നീട് സിനിമയിലേക്ക് കടന്നു. 1978-ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ ഗമൻ എന്ന ചിത്രത്തിലൂടെയാണ് സിനിമാജീവിതത്തിന് തുടക്കമായത്. തുടർന്ന് മറാത്തി നാടകങ്ങളിലും ഹിന്ദി സിനിമകളിലും ശ്രദ്ധേയമായ വേഷങ്ങൾ അവതരിപ്പിച്ചു. തുടക്കകാലം മുതൽതന്നെ അഭിനയത്തിലെ യാഥാർഥ്യബോധവും കഥാപാത്രങ്ങളുടെ വികാരങ്ങൾ സ്വാഭാവികമായി അവതരിപ്പിക്കാനുള്ള കഴിവും അദ്ദേഹത്തെ ശ്രദ്ധേയനാക്കി. കഥാപാത്രത്തിന്റെ വലുപ്പത്തേക്കാൾ അതിന്റെ സ്വഭാവത്തിനും പ്രാധാന്യത്തിനും വിലകൊടുത്ത നടനായിരുന്നു അദ്ദേഹം.
നാനാ പടേക്കറുടെ അഭിനയജീവിതത്തിലെ പ്രധാന വഴിത്തിരിവുകളിലൊന്നാണ് അങ്കുഷ് (1986). നഗരജീവിതത്തിലെ നിരാശകളും തൊഴിലില്ലായ്മയും സാമൂഹിക സംഘർഷങ്ങളും പ്രമേയമാക്കിയ ഈ ചിത്രത്തിൽ അദ്ദേഹം അവതരിപ്പിച്ച കഥാപാത്രം ശ്രദ്ധിക്കപ്പെട്ടു. തുടർന്ന് പ്രതിഘാത്, പരിന്ദ തുടങ്ങിയ ചിത്രങ്ങളിലൂടെ അഭിനയശേഷി കൂടുതൽ തെളിയിച്ചു. പരിന്ദ (1989) എന്ന ചിത്രത്തിലെ പ്രകടനത്തിന് മികച്ച സഹനടനുള്ള ദേശീയ ചലച്ചിത്ര പുരസ്കാരം ലഭിച്ചു. കഥാപാത്രത്തിന്റെ മാനസികാവസ്ഥയെ സംഭാഷണങ്ങളിലൂടെയും മുഖഭാവങ്ങളിലൂടെയും പ്രേക്ഷകരിലേക്ക് എത്തിക്കുന്ന അദ്ദേഹത്തിന്റെ കഴിവ് ഈ ചിത്രങ്ങളിൽ വ്യക്തമായി കാണാം.
1991-ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ പ്രഹാർ: ദ ഫൈനൽ അറ്റാക്ക് നാനാ പടേക്കറുടെ കലാജീവിതത്തിലെ മറ്റൊരു പ്രധാന ചിത്രമാണ്. ഇതിൽ അഭിനയിച്ചതിനൊപ്പം അദ്ദേഹം സംവിധാനം നിർവഹിക്കുകയും ചെയ്തു. സൈനിക പരിശീലനവും അച്ചടക്കവും മനുഷ്യന്റെ ജീവിതത്തെ എങ്ങനെ സ്വാധീനിക്കുന്നു എന്ന ആശയം ചിത്രം അവതരിപ്പിച്ചു. 1993-ലെ തിരംഗയിലും 1994-ലെ ക്രാന്തിവീർ എന്ന ചിത്രത്തിലും അദ്ദേഹം ശ്രദ്ധേയമായ പ്രകടനം കാഴ്ചവെച്ചു. പ്രത്യേകിച്ച് ക്രാന്തിവീർ എന്ന ചിത്രത്തിലെ കഥാപാത്രം അദ്ദേഹത്തിന്റെ അഭിനയജീവിതത്തിലെ ഏറ്റവും ഓർമിക്കപ്പെടുന്ന വേഷങ്ങളിലൊന്നായി മാറി. ഈ ചിത്രത്തിലെ അഭിനയത്തിന് മികച്ച നടനുള്ള ദേശീയ ചലച്ചിത്ര പുരസ്കാരം ലഭിച്ചു.
ഗൗരവമുള്ള കഥാപാത്രങ്ങൾ അവതരിപ്പിക്കുന്നതിൽ മാത്രം ഒതുങ്ങിനിന്നില്ല നാനാ പടേക്കർ. 1996-ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ ഖാമോഷി: ദ മ്യൂസിക്കൽ എന്ന ചിത്രത്തിൽ സംസാരശേഷിയില്ലാത്ത ഒരു പിതാവിന്റെ വേഷം അദ്ദേഹം ഹൃദയസ്പർശിയായി അവതരിപ്പിച്ചു. മകളോടുള്ള സ്നേഹവും കുടുംബബന്ധങ്ങളിലെ വികാരങ്ങളും സംഭാഷണങ്ങളേക്കാൾ മുഖഭാവങ്ങളിലൂടെ പ്രകടിപ്പിക്കേണ്ട കഥാപാത്രമായിരുന്നു അത്. അതേ വർഷം പുറത്തിറങ്ങിയ അഗ്നിസാക്ഷിയിലും അദ്ദേഹം ശ്രദ്ധേയമായ വേഷം ചെയ്തു. ഈ ചിത്രത്തിലെ അഭിനയത്തിന് മികച്ച സഹനടനുള്ള ദേശീയ ചലച്ചിത്ര പുരസ്കാരം ലഭിച്ചു. വ്യത്യസ്തമായ കഥാപാത്രങ്ങളെ തിരഞ്ഞെടുക്കാനും അവയ്ക്ക് ആവശ്യമായ വൈകാരിക ആഴം നൽകാനും അദ്ദേഹത്തിന് കഴിഞ്ഞിരുന്നു.
2004-ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ അബ് തക് ഛപ്പൻ നാനാ പടേക്കറുടെ അഭിനയജീവിതത്തിലെ മറ്റൊരു പ്രധാന ചിത്രമാണ്. പൊലീസ് ഉദ്യോഗസ്ഥനായ സാധു അഗാഷെയുടെ വേഷത്തിൽ അദ്ദേഹം ശക്തമായ പ്രകടനം കാഴ്ചവെച്ചു. കുറ്റകൃത്യങ്ങളും പൊലീസ് സംവിധാനവും അധികാരത്തിന്റെ സങ്കീർണതകളും പശ്ചാത്തലമാക്കിയ ഈ ചിത്രം അദ്ദേഹത്തിന്റെ തീവ്രമായ അഭിനയ ശൈലിയുമായി ചേർന്നുനിന്നു. 2005-ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ അപഹരൺ എന്ന ചിത്രത്തിലും അദ്ദേഹം ശ്രദ്ധേയമായ വേഷം അവതരിപ്പിച്ചു. തുടർന്ന് പ്രകാശ് ഝാ സംവിധാനം ചെയ്ത രാജ്‌നീതി (2010) എന്ന രാഷ്ട്രീയചിത്രത്തിലും അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രകടനം പ്രേക്ഷകരുടെ ശ്രദ്ധ നേടി. ഇത്തരം ചിത്രങ്ങളിലൂടെ രാഷ്ട്രീയവും അധികാരവും മനുഷ്യബന്ധങ്ങളും തമ്മിലുള്ള സംഘർഷങ്ങൾ അവതരിപ്പിക്കുന്ന കഥാപാത്രങ്ങൾക്ക് അദ്ദേഹം പ്രത്യേകമായ വ്യക്തിത്വം നൽകി.
നാനാ പടേക്കറുടെ അഭിനയത്തിലെ മറ്റൊരു മുഖം ഹാസ്യമാണ്. 2007-ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ വെൽക്കം എന്ന ചിത്രത്തിലെ ഉദയ് ഷെട്ടി എന്ന കഥാപാത്രം വലിയ ജനപ്രീതി നേടി. ഗൗരവമുള്ള മുഖഭാവവും പ്രത്യേക സംഭാഷണശൈലിയും ഉപയോഗിച്ച് പ്രേക്ഷകരെ ചിരിപ്പിക്കാൻ അദ്ദേഹത്തിന് കഴിഞ്ഞു. 2015-ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ വെൽക്കം ബാക്ക് എന്ന ചിത്രത്തിലും അദ്ദേഹം ഈ കഥാപാത്രത്തെ അവതരിപ്പിച്ചു. ഗൗരവമുള്ള വേഷങ്ങളിൽ പ്രേക്ഷകരെ ചിന്തിപ്പിച്ച നടന് ഹാസ്യരംഗങ്ങളിലും തിളങ്ങാൻ കഴിയുമെന്ന് ഈ ചിത്രങ്ങൾ തെളിയിച്ചു. ഒരേ രീതിയിലുള്ള കഥാപാത്രങ്ങളിൽ ഒതുങ്ങാതെ അഭിനയത്തിന്റെ വിവിധ തലങ്ങൾ പരീക്ഷിച്ച കലാകാരനായിരുന്നു അദ്ദേഹം.
മറാത്തി സിനിമയിലും നാനാ പടേക്കർ തന്റെ ശക്തമായ സാന്നിധ്യം നിലനിർത്തി. 2016-ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ നട്സംറാട്ട് അതിന് മികച്ച ഉദാഹരണമാണ്. നാടകവേദിയിൽ ജീവിതം ചെലവഴിച്ച ഒരു മുതിർന്ന നടന്റെ കുടുംബജീവിതവും ഏകാന്തതയും വൈകാരിക സംഘർഷങ്ങളും അവതരിപ്പിക്കുന്ന ഈ ചിത്രത്തിൽ അദ്ദേഹം ഹൃദയസ്പർശിയായ പ്രകടനം കാഴ്ചവെച്ചു. നാടകവേദിയുമായി അടുത്ത ബന്ധമുണ്ടായിരുന്ന അദ്ദേഹത്തിന് കഥാപാത്രത്തിന്റെ ഉള്ളിലെ വേദനയും ജീവിതാനുഭവങ്ങളും സ്വാഭാവികമായി അവതരിപ്പിക്കാൻ കഴിഞ്ഞു. ഡോ. പ്രകാശ് ബാബ ആംതേ: ദ റിയൽ ഹീറോ (2014) എന്ന ചിത്രത്തിലെ അഭിനയവും ശ്രദ്ധേയമാണ്. യഥാർഥ ജീവിതത്തിലെ സാമൂഹിക സേവനവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഒരു വ്യക്തിയുടെ ജീവിതം അവതരിപ്പിക്കുന്നതിലൂടെ കഥാപാത്രങ്ങളുടെ വൈവിധ്യം അദ്ദേഹം വീണ്ടും തെളിയിച്ചു.
അഭിനയത്തിന് ലഭിച്ച പുരസ്കാരങ്ങൾ നാനാ പടേക്കറുടെ കലാജീവിതത്തിന്റെ പ്രാധാന്യം വ്യക്തമാക്കുന്നു. പരിന്ദ (1989), ക്രാന്തിവീർ (1994), അഗ്നിസാക്ഷി (1996) എന്നീ ചിത്രങ്ങളിലെ അഭിനയത്തിന് മൂന്ന് ദേശീയ ചലച്ചിത്ര പുരസ്കാരങ്ങൾ അദ്ദേഹത്തിന് ലഭിച്ചു. 2013-ൽ രാജ്യം പത്മശ്രീ നൽകി ആദരിച്ചു. പുരസ്കാരങ്ങൾക്കപ്പുറം, പ്രേക്ഷകരുടെ മനസ്സിൽ കഥാപാത്രങ്ങളെ നിലനിർത്താൻ കഴിഞ്ഞതാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ നേട്ടം. സിനിമയിലെ പ്രകടനങ്ങളിൽ കാണിച്ച ആത്മാർഥതയും അധ്വാനവും അദ്ദേഹത്തെ വ്യത്യസ്ത തലമുറകളിലെ സിനിമാപ്രേമികൾക്ക് പരിചിതനാക്കി.
സിനിമയ്ക്കപ്പുറം സാമൂഹിക പ്രവർത്തനങ്ങളിലും നാനാ പടേക്കർ ശ്രദ്ധ നേടിയിരുന്നു. വരൾച്ചയും കാർഷികപ്രതിസന്ധിയും നേരിട്ട ഗ്രാമീണ ജനതയെ സഹായിക്കുന്ന പ്രവർത്തനങ്ങളുമായി അദ്ദേഹം ബന്ധപ്പെട്ടിരുന്നു. കർഷകരുടെ ദുരിതങ്ങൾ പൊതുചർച്ചകളിലേക്ക് കൊണ്ടുവരാനും സഹായപ്രവർത്തനങ്ങൾക്ക് പിന്തുണ നൽകാനും അദ്ദേഹം മുന്നോട്ടുവന്നു. പ്രശസ്തനായ ഒരു നടൻ എന്ന നിലയിൽ മാത്രം ഒതുങ്ങാതെ സമൂഹത്തിലെ സാധാരണ മനുഷ്യരുടെ പ്രശ്നങ്ങളെക്കുറിച്ച് സംസാരിച്ച വ്യക്തിയായിരുന്നു അദ്ദേഹം. കലാകാരന്റെ സാമൂഹിക ഉത്തരവാദിത്വത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ചർച്ചകളിൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രവർത്തനങ്ങൾ പലപ്പോഴും പരാമർശിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്.
നാനാ പടേക്കറെ ഓർക്കുമ്പോൾ മനസ്സിലേക്ക് വരുന്നത് നിരവധി കഥാപാത്രങ്ങളും അവയിലൂടെ അദ്ദേഹം പകർന്ന വികാരങ്ങളുമാണ്. ക്രാന്തിവീർയിലെ ആവേശഭരിതമായ പ്രകടനം, ഖാമോഷി: ദ മ്യൂസിക്കൽയിലെ പിതാവിന്റെ നിശ്ശബ്ദമായ വേദന, അബ് തക് ഛപ്പൻയിലെ പൊലീസ് ഉദ്യോഗസ്ഥന്റെ തീവ്രത, വെൽക്കംയിലെ ഹാസ്യനിമിഷങ്ങൾ—ഇവയെല്ലാം ഒരേ നടന്റെ അഭിനയവൈവിധ്യത്തിന്റെ വ്യത്യസ്ത മുഖങ്ങളാണ്. സിനിമയിൽ വലിയ താരപരിവേഷം നേടുന്നതിനേക്കാൾ കഥാപാത്രത്തെ വിശ്വസനീയമായി അവതരിപ്പിക്കാനാണ് അദ്ദേഹം പ്രാധാന്യം നൽകിയിരുന്നത്.
കാലം കടന്നുപോകുമ്പോഴും മികച്ച കഥാപാത്രങ്ങൾ പ്രേക്ഷകരുടെ മനസ്സിൽ ജീവിക്കും. നാനാ പടേക്കറുടെ സിനിമകളും അത്തരത്തിലുള്ള ഓർമകളുടെ ഭാഗമാണ്. അദ്ദേഹത്തിന്റെ വിയോഗം ഇന്ത്യൻ സിനിമയ്ക്ക് വലിയ നഷ്ടമാണ്. എന്നാൽ അദ്ദേഹം അവതരിപ്പിച്ച കഥാപാത്രങ്ങളും മറാത്തി നാടകവേദിക്കും ഹിന്ദി സിനിമയ്ക്കും നൽകിയ സംഭാവനകളും പ്രേക്ഷകർക്ക് വീണ്ടും വീണ്ടും ഓർക്കാവുന്നതാണ്. അഭിനയത്തെ ഒരു തൊഴിലായി മാത്രമല്ല, മനുഷ്യജീവിതത്തിന്റെ വികാരങ്ങൾ അവതരിപ്പിക്കുന്ന കലയായി കണ്ട ഒരു നടനെന്ന നിലയിൽ നാനാ പടേക്കർ ഇന്ത്യൻ സിനിമയുടെ ചരിത്രത്തിൽ ഓർമിക്കപ്പെടും.
വി രാജേഷ് മോഹൻ റാവു
ഹയർ സെക്കൻഡറി അധ്യാപകൻ
ധർമ്മടം, തലശ്ശേരി
