ഇനി യുദ്ധക്കളത്തിൽ ആരാണ് മരിക്കേണ്ടതെന്നും ആരാണ് അതിജീവിക്കേണ്ടതെന്നും ഡ്രോണുകൾ തീരുമാനിക്കും; ലോകത്തിന് മുന്നറിയിപ്പുമായി മുൻ സിഐഎ ഡയറക്ടർ ഡേവിഡ് പെട്രേയസ്

ന്യൂഡൽഹി: ഭാവിയിലെ യുദ്ധങ്ങളിൽ മനുഷ്യരെക്കാൾ നിർണായകമായ തീരുമാനങ്ങൾ കൈക്കൊള്ളുന്നത് ആർട്ടിഫിഷ്യൽ ഇന്റലിജൻസിന്റെ സഹായത്തോടെ പ്രവർത്തിക്കുന്ന ഡ്രോണുകളും സ്വയംഭരണ ആയുധ സംവിധാനങ്ങളുമായിരിക്കുമെന്ന് മുൻ സിഐഎ ഡയറക്ടറും അമേരിക്കൻ സൈന്യത്തിലെ മുൻ ജനറലുമായ ഡേവിഡ് പെട്രേയസിന്റെ മുന്നറിയിപ്പ്. യുദ്ധക്കളത്തിൽ ആരാണ് അതിജീവിക്കേണ്ടതെന്നും ആരാണ് കൊല്ലപ്പെടേണ്ടതെന്നും യന്ത്രങ്ങൾ തീരുമാനിക്കുന്ന കാലം വിദൂരമല്ലെന്നും ഈ മാറ്റം സംഭവിക്കാൻ അഞ്ച് വർഷം പോലും വേണ്ടിവരില്ലെന്നും അദ്ദേഹം അഭിപ്രായപ്പെട്ടു.

ന്യൂഡൽഹിയിൽ സംഘടിപ്പിച്ച എൻഡിടിവി വേൾഡ് സമ്മിറ്റിൽ സംസാരിക്കവെയാണ് ആധുനിക യുദ്ധരംഗത്ത് സംഭവിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന വിപ്ലവകരമായ മാറ്റങ്ങളെക്കുറിച്ച് പെട്രേയസ് വിശദീകരിച്ചത്. റഷ്യ–ഉക്രെയ്ൻ യുദ്ധം ലോകത്തിന്റെ സൈനിക ചരിത്രത്തിൽ നിർണായകമായ വഴിത്തിരിവായി മാറിയിരിക്കുകയാണെന്നും ഡ്രോണുകൾ, ആർട്ടിഫിഷ്യൽ ഇന്റലിജൻസ്, സ്വയംനിയന്ത്രിത ആയുധങ്ങൾ, അത്യാധുനിക നിരീക്ഷണ സംവിധാനങ്ങൾ എന്നിവ പരമ്പരാഗത യുദ്ധതന്ത്രങ്ങളുടെ പ്രസക്തി തന്നെ ചോദ്യം ചെയ്യുകയാണെന്നും അദ്ദേഹം ചൂണ്ടിക്കാട്ടി.

യുദ്ധരംഗത്തെ സാങ്കേതികവിദ്യകൾ മുമ്പെങ്ങുമില്ലാത്ത വേഗത്തിലാണ് വികസിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നത്. ഒരുകാലത്ത് ആയിരക്കണക്കിന് സൈനികരും ടാങ്കുകളും യുദ്ധവിമാനങ്ങളും ചേർന്ന് നടത്തിയിരുന്ന ആക്രമണങ്ങൾ ഇന്ന് താരതമ്യേന കുറഞ്ഞ ചെലവിലുള്ള ഡ്രോണുകൾ ഉപയോഗിച്ച് നടത്താൻ സാധിക്കുന്നു. ശത്രുസൈന്യത്തിന്റെ നീക്കങ്ങൾ കണ്ടെത്താനും അവരുടെ ആയുധശേഖരങ്ങൾ തിരിച്ചറിയാനും കൃത്യമായ ആക്രമണങ്ങൾ നടത്താനും ഡ്രോണുകൾക്ക് കഴിയുന്നു.

ഭാവിയിൽ ഈ സംവിധാനങ്ങളുടെ പ്രവർത്തനം കൂടുതൽ സ്വയംഭരണ സ്വഭാവത്തിലേക്ക് മാറുമെന്നാണ് പെട്രേയസിന്റെ വിലയിരുത്തൽ. മനുഷ്യരുടെ നേരിട്ടുള്ള നിയന്ത്രണം പരിമിതമായ സാഹചര്യങ്ങളിലും ലക്ഷ്യങ്ങൾ തിരിച്ചറിയാനും ആക്രമണവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട തീരുമാനങ്ങൾ കൈക്കൊള്ളാനും ശേഷിയുള്ള സാങ്കേതികവിദ്യകൾ വികസിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുകയാണ്.

ഇത്തരം സംവിധാനങ്ങൾ യുദ്ധത്തിന്റെ വേഗതയും സ്വഭാവവും പൂർണമായി മാറ്റിമറിക്കുമെന്ന് അദ്ദേഹം മുന്നറിയിപ്പ് നൽകി. എന്നാൽ ജീവൻ നഷ്ടപ്പെടുത്തുന്ന തീരുമാനങ്ങളിൽ യന്ത്രങ്ങൾക്ക് എത്രത്തോളം അധികാരം നൽകാമെന്നത് ഗൗരവമേറിയ ധാർമികവും നിയമപരവുമായ ചോദ്യങ്ങളും ഉയർത്തുന്നുണ്ട്.

ആധുനിക യുദ്ധത്തിന്റെ യഥാർഥ സ്വഭാവം മനസ്സിലാക്കാൻ റഷ്യയും ഉക്രെയ്‌നും തമ്മിലുള്ള സംഘർഷം പരിശോധിച്ചാൽ മതിയെന്ന് പെട്രേയസ് അഭിപ്രായപ്പെട്ടു.

ഈ യുദ്ധം വെറുമൊരു ഭൂപ്രദേശ നിയന്ത്രണത്തിനായുള്ള പോരാട്ടമല്ല. അത്യാധുനിക സാങ്കേതികവിദ്യകളും ഇലക്ട്രോണിക് യുദ്ധ സംവിധാനങ്ങളും ഡ്രോണുകളും നിരീക്ഷണ ഉപകരണങ്ങളും തമ്മിലുള്ള മത്സരമായി ഇത് മാറിയിരിക്കുകയാണ്.

യുദ്ധമുന്നണികളിൽ സൈനികരുടെ പ്രവർത്തനരീതികളിൽ വലിയ മാറ്റമാണ് സംഭവിച്ചിരിക്കുന്നത്. ശത്രുവിന്റെ നിരീക്ഷണ ഡ്രോണുകളിൽനിന്ന് രക്ഷപ്പെടുന്നതിനായി ഉക്രെയ്ൻ സൈനികർ പലപ്പോഴും ഭൂഗർഭ അറകളിലും സുരക്ഷിതമായ മറവിടങ്ങളിലുമാണ് കഴിയുന്നത്. നേരിട്ട് പുറത്തേക്ക് ഇറങ്ങി ശത്രുവിന്റെ നീക്കങ്ങൾ നിരീക്ഷിക്കുന്നതിന് പകരം ക്യാമറകളും സെൻസറുകളും ഡ്രോണുകളും ഉപയോഗിച്ചാണ് യുദ്ധക്കളത്തിലെ വിവരങ്ങൾ ശേഖരിക്കുന്നത്.

തുറസ്സായ സ്ഥലങ്ങളിൽ സൈനികർ കൂട്ടമായി നീങ്ങുന്നതും വലിയ സൈനിക വാഹനവ്യൂഹങ്ങൾ സഞ്ചരിക്കുന്നതും കൂടുതൽ അപകടകരമായി മാറിയിരിക്കുകയാണ്. കാരണം ആകാശത്ത് നിരീക്ഷണം നടത്തുന്ന ഡ്രോണുകൾക്ക് ഇത്തരം നീക്കങ്ങൾ കണ്ടെത്താനും ആക്രമണത്തിനുള്ള വിവരങ്ങൾ കൈമാറാനും കഴിയും.

ഇതോടെ സൈനികരുടെ സുരക്ഷയ്ക്കും യുദ്ധതന്ത്രങ്ങളുടെ വിജയത്തിനും സാങ്കേതികവിദ്യയുടെ പങ്ക് മുമ്പത്തേക്കാൾ നിർണായകമായി.

പരമ്പരാഗത യുദ്ധരീതികളിൽ ടാങ്കുകൾക്കും കവചിത വാഹനങ്ങൾക്കും കാലാൾപ്പടയ്ക്കും വലിയ പ്രാധാന്യമുണ്ടായിരുന്നു. എന്നാൽ ഡ്രോണുകളുടെ വ്യാപകമായ ഉപയോഗം ഈ സംവിധാനങ്ങളുടെ പ്രവർത്തനരീതികളെ മാറ്റാൻ സൈന്യങ്ങളെ നിർബന്ധിതരാക്കുകയാണ്.

കുറഞ്ഞ ചെലവിൽ നിർമ്മിക്കുന്ന ആക്രമണ ഡ്രോണുകൾക്ക് വിലകൂടിയ ടാങ്കുകളെയും സൈനിക വാഹനങ്ങളെയും ഗുരുതരമായി കേടുവരുത്താൻ കഴിയും. ലക്ഷ്യങ്ങൾ കണ്ടെത്തിയശേഷം അവയെ പിന്തുടർന്ന് ആക്രമിക്കുന്ന ഡ്രോണുകൾ യുദ്ധരംഗത്ത് വലിയ വെല്ലുവിളിയാണ് സൃഷ്ടിക്കുന്നത്.

ടാങ്കുകൾ, കാലാൾപ്പട, സൈനിക എൻജിനീയറിങ് വിഭാഗങ്ങൾ, വ്യോമപ്രതിരോധ സംവിധാനങ്ങൾ, ഇലക്ട്രോണിക് യുദ്ധസാങ്കേതികവിദ്യകൾ എന്നിവയെല്ലാം പരസ്പരം ഏകോപിപ്പിച്ച് പ്രവർത്തിപ്പിക്കുന്ന പരമ്പരാഗത തന്ത്രങ്ങൾ പുതിയ സാഹചര്യങ്ങൾക്ക് അനുസൃതമായി പരിഷ്കരിക്കേണ്ടിവരുമെന്ന് പെട്രേയസ് ചൂണ്ടിക്കാട്ടി.

ഡ്രോണുകൾ എല്ലാം കാണുന്ന സാഹചര്യത്തിൽ സൈനികരെ എങ്ങനെ മറച്ചുവയ്ക്കാം, ആയുധങ്ങളും വാഹനങ്ങളും എങ്ങനെ സംരക്ഷിക്കാം, ശത്രുവിന്റെ നിരീക്ഷണ സംവിധാനങ്ങളെ എങ്ങനെ തടസ്സപ്പെടുത്താം തുടങ്ങിയ ചോദ്യങ്ങൾക്കാണ് സൈനിക നേതൃത്വം ഇനി കൂടുതൽ പ്രാധാന്യം നൽകേണ്ടത്.

ഡ്രോണുകളുടെ ഉപയോഗം ശത്രുവിനെ ആക്രമിക്കുന്നതിൽ മാത്രം ഒതുങ്ങുന്നില്ല. യുദ്ധമുന്നണികളിലുള്ള സൈനികർക്ക് ഭക്ഷണം, വെള്ളം, മരുന്നുകൾ, വെടിക്കോപ്പുകൾ, മറ്റ് അവശ്യവസ്തുക്കൾ എന്നിവ എത്തിക്കുന്നതിനും ആളില്ലാ വാഹനങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കുന്നുണ്ട്.

മുമ്പ് സൈനിക ട്രക്കുകളും ചരക്കുവാഹനങ്ങളും ഉപയോഗിച്ചിരുന്ന പല ദൗത്യങ്ങളും ഇപ്പോൾ വിദൂരനിയന്ത്രിത കരവാഹനങ്ങളും ഡ്രോണുകളും ഏറ്റെടുക്കുകയാണ്.

ഇതിലൂടെ അപകടസാധ്യതയുള്ള പ്രദേശങ്ങളിലേക്ക് സൈനികരെ നേരിട്ട് അയയ്ക്കേണ്ട സാഹചര്യം കുറയ്ക്കാൻ കഴിയും. അതേസമയം ഇത്തരം വിതരണ സംവിധാനങ്ങൾ ശത്രുവിന്റെ ആക്രമണത്തിനോ ഇലക്ട്രോണിക് തടസ്സങ്ങൾക്കോ ഇരയാകാനുള്ള സാധ്യതയും നിലനിൽക്കുന്നു.

ഭാവിയിൽ യുദ്ധമുന്നണികളിൽ മനുഷ്യസാന്നിധ്യം കുറയുകയും യന്ത്രങ്ങളുടെ പ്രവർത്തനം വർധിക്കുകയും ചെയ്യുമെന്നാണ് പെട്രേയസ് വിലയിരുത്തുന്നത്.

ഡ്രോൺ സാങ്കേതികവിദ്യയുടെ ശക്തി തെളിയിക്കുന്ന പ്രധാന ഉദാഹരണമായി ഉക്രെയ്ൻ നടത്തിയ നാവികാക്രമണങ്ങളെയും പെട്രേയസ് ചൂണ്ടിക്കാട്ടി.

റഷ്യയുമായി താരതമ്യം ചെയ്യുമ്പോൾ വലിയൊരു പരമ്പരാഗത നാവികസേന ഉക്രെയ്‌നില്ല. എന്നിട്ടും ആളില്ലാ സമുദ്രവാഹനങ്ങളും വ്യോമ ഡ്രോണുകളും ഉപയോഗിച്ച് കരിങ്കടലിലെ റഷ്യൻ നാവികസേനയ്ക്ക് കനത്ത നാശനഷ്ടങ്ങൾ വരുത്താൻ ഉക്രെയ്‌ന് കഴിഞ്ഞു.

റഷ്യയുടെ കരിങ്കടൽ കപ്പൽപ്പടയുടെ മൂന്നിലൊന്നിലധികം ഭാഗം ഉക്രെയ്ൻ ആക്രമണങ്ങളിൽ നഷ്ടമായതായി പെട്രേയസ് അവകാശപ്പെട്ടു. ഡ്രോൺ ആക്രമണങ്ങളുടെ ഭീഷണി കാരണം റഷ്യൻ യുദ്ധക്കപ്പലുകൾക്ക് ചില തന്ത്രപ്രധാന മേഖലകളിൽനിന്ന് പിന്മാറേണ്ടിവന്നതായും അദ്ദേഹം വിശദീകരിച്ചു.

ശത്രുക്കപ്പലുകളുടെ സ്ഥാനം കണ്ടെത്താൻ വ്യോമനിരീക്ഷണ സംവിധാനങ്ങളും ആക്രമണം നടത്താൻ ആളില്ലാ സമുദ്രവാഹനങ്ങളും സംയോജിപ്പിച്ച് ഉപയോഗിക്കുന്ന രീതിയാണ് ഉക്രെയ്ൻ സ്വീകരിച്ചിരിക്കുന്നത്.

കരിങ്കടലിലെ റഷ്യൻ കപ്പലുകൾക്ക് പുറമെ ക്രിമിയയിലേക്കുള്ള വിതരണ സംവിധാനങ്ങളെയും റഷ്യയുടെ ഉള്ളിലുള്ള എണ്ണശുദ്ധീകരണശാലകളെയും ഉക്രെയ്ൻ ലക്ഷ്യമിട്ടതായും അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു. ക്രിമിയയിലേക്കുള്ള വിതരണവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഏകദേശം 300 കപ്പലുകൾ നശിപ്പിച്ചതായും റഷ്യൻ അതിർത്തിയിൽനിന്ന് ആയിരക്കണക്കിന് കിലോമീറ്റർ അകലെയുള്ള ലക്ഷ്യങ്ങളിൽ ആക്രമണം നടത്തിയതായും പെട്രേയസ് അവകാശപ്പെട്ടു.

ഈ കണക്കുകൾ അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രസ്താവനകളെന്ന നിലയിലാണ് കാണേണ്ടത്; സ്വതന്ത്രമായ സ്ഥിരീകരണം ആവശ്യമാണ്.

റഷ്യ–ഉക്രെയ്ൻ യുദ്ധത്തിൽനിന്നുള്ള പാഠങ്ങൾ ലോകത്തിലെ എല്ലാ സൈന്യങ്ങളും അടിയന്തരമായി ഉൾക്കൊള്ളണമെന്ന് പെട്രേയസ് ആവശ്യപ്പെട്ടു.

സാങ്കേതികവിദ്യയുടെ വളർച്ചയ്ക്ക് അനുസരിച്ച് സൈനിക സംഘടനകളുടെ ഘടനയും പരിശീലനരീതികളും ആയുധസംഭരണ സംവിധാനങ്ങളും മാറ്റേണ്ടതുണ്ട്. പഴയ യുദ്ധതന്ത്രങ്ങൾ മാത്രം ആശ്രയിച്ച് മുന്നോട്ടുപോകുന്ന സൈന്യങ്ങൾ ഭാവിയിലെ സംഘർഷങ്ങളിൽ വലിയ തിരിച്ചടി നേരിടേണ്ടിവരുമെന്നും അദ്ദേഹം മുന്നറിയിപ്പ് നൽകി.

ഒരു സൈന്യത്തെ നവീകരിക്കാൻ അഞ്ച് വർഷം അനുവദിച്ചാൽ എന്തുചെയ്യുമെന്ന ചോദ്യത്തിന്, അഞ്ച് വർഷം കാത്തിരിക്കാൻ സമയമില്ലെന്നായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ മറുപടി.

യുദ്ധസാങ്കേതികവിദ്യകൾ അതിവേഗം മാറുന്ന സാഹചര്യത്തിൽ വർഷങ്ങൾ നീളുന്ന പദ്ധതികളിലൂടെ മാത്രം സൈനിക നവീകരണം നടപ്പാക്കുന്നത് ഫലപ്രദമാകില്ലെന്നാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ നിലപാട്.

ഡ്രോണുകൾ വാങ്ങുന്നതുകൊണ്ട് മാത്രം ഒരു സൈന്യം ആധുനികമാകില്ലെന്നും അദ്ദേഹം വ്യക്തമാക്കി. അവ നിയന്ത്രിക്കുന്ന സോഫ്റ്റ്‌വെയറുകൾ, സെൻസറുകൾ, ആശയവിനിമയ സംവിധാനങ്ങൾ, ഹാർഡ്‌വെയർ ഘടകങ്ങൾ എന്നിവ നിരന്തരം നവീകരിക്കേണ്ടതുണ്ട്.

ശത്രുവിന്റെ പ്രതിരോധ സംവിധാനങ്ങൾ മാറുമ്പോൾ അതിനെ മറികടക്കാൻ സ്വന്തം സാങ്കേതികവിദ്യയും വേഗത്തിൽ പരിഷ്കരിക്കാൻ കഴിയണം.

ഇന്ത്യ ഉൾപ്പെടെയുള്ള രാജ്യങ്ങളുടെ സൈനിക നവീകരണ പദ്ധതികൾക്കും പെട്രേയസിന്റെ നിരീക്ഷണങ്ങൾ പ്രസക്തമാണ്.

ഇന്ത്യയെപ്പോലുള്ള രാജ്യങ്ങളിൽ പുതിയ ആയുധ സംവിധാനങ്ങൾ തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നതിനും വാങ്ങുന്നതിനും സൈന്യത്തിൽ വിന്യസിക്കുന്നതിനും പലപ്പോഴും വർഷങ്ങൾ വേണ്ടിവരുന്നുണ്ടെന്ന് അദ്ദേഹം ചൂണ്ടിക്കാട്ടി.

എന്നാൽ ആധുനിക യുദ്ധരംഗത്ത് ഒരു സാങ്കേതികവിദ്യയുടെ പ്രസക്തി വളരെ വേഗത്തിൽ മാറാം. ഇന്ന് അത്യാധുനികമെന്ന് കരുതുന്ന ഒരു ഡ്രോൺ സംവിധാനത്തെ നേരിടാൻ ഏതാനും മാസങ്ങൾക്കുള്ളിൽ പുതിയ പ്രതിരോധ മാർഗങ്ങൾ വികസിച്ചേക്കാം.

അതിനാൽ ദീർഘകാല ആയുധസംഭരണ പദ്ധതികൾക്കൊപ്പം അതിവേഗ സാങ്കേതിക നവീകരണത്തിനും തദ്ദേശീയ ഗവേഷണത്തിനും പരീക്ഷണങ്ങൾക്കും പ്രാധാന്യം നൽകേണ്ടതുണ്ടെന്ന സന്ദേശമാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ അഭിപ്രായങ്ങളിൽനിന്ന് വ്യക്തമാകുന്നത്.

പ്രത്യേകിച്ച് അതിർത്തി സുരക്ഷ, ഡ്രോൺ പ്രതിരോധം, ഇലക്ട്രോണിക് യുദ്ധം, ആർട്ടിഫിഷ്യൽ ഇന്റലിജൻസ് അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള നിരീക്ഷണം എന്നിവയിൽ ഇന്ത്യ പോലുള്ള രാജ്യങ്ങൾക്ക് കൂടുതൽ ശ്രദ്ധ ആവശ്യമായി വരും.

പെട്രേയസിന്റെ മുന്നറിയിപ്പിലെ ഏറ്റവും ശ്രദ്ധേയമായ ഭാഗം സ്വയംഭരണ ആയുധ സംവിധാനങ്ങളുടെ വളർച്ചയെക്കുറിച്ചുള്ളതാണ്.

നിലവിൽ പല ഡ്രോണുകളും മനുഷ്യ ഓപ്പറേറ്റർമാരുടെ നിയന്ത്രണത്തിലാണ് പ്രവർത്തിക്കുന്നത്. എന്നാൽ ലക്ഷ്യങ്ങൾ കണ്ടെത്തുന്നതിനും പിന്തുടരുന്നതിനും ആക്രമണ തീരുമാനങ്ങൾ കൈക്കൊള്ളുന്നതിനും യന്ത്രങ്ങളുടെ സ്വയംഭരണ ശേഷി വർധിപ്പിക്കുന്ന സാങ്കേതികവിദ്യകൾ വികസിപ്പിക്കപ്പെടുന്നുണ്ട്.

ഇത്തരം സംവിധാനങ്ങളുടെ പരീക്ഷണങ്ങൾ പുരോഗമിക്കുകയാണെന്നും സമീപഭാവിയിൽ അവയുടെ ഉപയോഗം ഗണ്യമായി വർധിക്കാമെന്നും അദ്ദേഹം അഭിപ്രായപ്പെട്ടു.

അതേസമയം മനുഷ്യന്റെ അന്തിമ അനുമതിയില്ലാതെ മാരകമായ ആക്രമണങ്ങൾ നടത്താൻ യന്ത്രങ്ങളെ അനുവദിക്കുന്നത് അന്താരാഷ്ട്ര തലത്തിൽ വലിയ ചർച്ചകൾക്ക് വഴിവയ്ക്കുന്ന വിഷയമാണ്. തെറ്റായ ലക്ഷ്യങ്ങൾ തിരിച്ചറിയൽ, സാധാരണക്കാരുടെ ജീവന് ഭീഷണി, സാങ്കേതിക തകരാറുകൾ, ആക്രമണത്തിന്റെ ഉത്തരവാദിത്തം ആരാണ് ഏറ്റെടുക്കേണ്ടത് തുടങ്ങിയ പ്രശ്നങ്ങൾ ഇതുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.

പെട്രേയസിന്റെ നിരീക്ഷണങ്ങൾ സൂചിപ്പിക്കുന്നത് യുദ്ധത്തിന്റെ ഭാവി സൈനികരുടെ എണ്ണത്തെയോ ആയുധങ്ങളുടെ വലുപ്പത്തെയോ മാത്രം ആശ്രയിച്ചായിരിക്കില്ല എന്നതാണ്.

വിവരങ്ങൾ എത്ര വേഗത്തിൽ ശേഖരിക്കുന്നു, ശത്രുവിന്റെ നീക്കങ്ങൾ എത്ര കൃത്യമായി തിരിച്ചറിയുന്നു, സാങ്കേതികവിദ്യ എത്ര വേഗത്തിൽ പരിഷ്കരിക്കുന്നു, കുറഞ്ഞ ചെലവിൽ കൂടുതൽ ഫലപ്രദമായ ആയുധങ്ങൾ എങ്ങനെ വികസിപ്പിക്കുന്നു തുടങ്ങിയ ഘടകങ്ങളായിരിക്കും നിർണായകമാകുക.

റഷ്യ–ഉക്രെയ്ൻ യുദ്ധം ഇതിനകം തെളിയിച്ചിരിക്കുന്നത് വലിയ സൈനിക ശക്തികൾക്കുപോലും ചെലവ് കുറഞ്ഞ ഡ്രോൺ സംവിധാനങ്ങൾ ഗൗരവമേറിയ വെല്ലുവിളി ഉയർത്തുമെന്നാണ്.

അടുത്ത അഞ്ച് വർഷത്തിനുള്ളിൽ യുദ്ധത്തിന്റെ സ്വഭാവം ഇപ്പോഴുള്ളതിൽനിന്ന് ഏറെ വ്യത്യസ്തമാകുമെന്ന പെട്രേയസിന്റെ മുന്നറിയിപ്പ് ലോകസൈന്യങ്ങൾക്കുള്ള അടിയന്തര സന്ദേശമാണ്. മനുഷ്യർ നിയന്ത്രിക്കുന്ന ആയുധങ്ങളിൽനിന്ന് കൂടുതൽ സ്വയംഭരണ ശേഷിയുള്ള യന്ത്രങ്ങളിലേക്കുള്ള മാറ്റം സൈനിക തന്ത്രങ്ങളെ മാത്രമല്ല, യുദ്ധത്തിന്റെ ധാർമികതയെയും അന്താരാഷ്ട്ര സുരക്ഷയെയും സ്വാധീനിച്ചേക്കാം.

യുദ്ധക്കളത്തിൽ മനുഷ്യൻ തീരുമാനമെടുക്കുന്ന സ്ഥാനത്ത് യന്ത്രങ്ങൾ എത്തുന്ന കാലം എത്ര അടുത്താണെന്നതാണ് ഇപ്പോൾ ലോകം നേരിടുന്ന പ്രധാന ചോദ്യം.