ഗ്യാനേഷ് കുമാർ രാജിവച്ചില്ലെങ്കിൽ അടുത്ത നീക്കം എന്ത്? പ്രതിപക്ഷത്തിന് മുന്നിലുള്ള നിയമ-രാഷ്ട്രീയ വഴികൾ

ന്യൂഡൽഹി: മുഖ്യ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് കമ്മീഷണർ (CEC) ഗ്യാനേഷ് കുമാറിന്റെ രാജി ആവശ്യപ്പെട്ടുള്ള പ്രതിപക്ഷ പ്രതിഷേധം ശക്തമാകുന്നതിനിടെ, അദ്ദേഹം സ്ഥാനമൊഴിയാൻ തയ്യാറാകാത്ത സാഹചര്യത്തിൽ പ്രതിപക്ഷത്തിന്റെ അടുത്ത നീക്കം എന്തായിരിക്കുമെന്ന ചർച്ചയും സജീവമാകുന്നു. വോട്ടർ പട്ടികയുടെ പ്രത്യേക തീവ്ര പരിഷ്കരണം (SIR), വോട്ടർ പട്ടികയിലെ ക്രമക്കേടുകളെന്ന ആരോപണം, തിരഞ്ഞെടുപ്പ് കമ്മീഷന്റെ നിഷ്പക്ഷത തുടങ്ങിയ വിഷയങ്ങൾ ഉയർത്തിക്കാട്ടിയാണ് കോൺഗ്രസ് ഉൾപ്പെടെയുള്ള പ്രതിപക്ഷ പാർട്ടികൾ പ്രതിഷേധം കടുപ്പിക്കുന്നത്.

ചൊവ്വാഴ്ച ഗ്യാനേഷ് കുമാറിന്റെ രാജി ആവശ്യപ്പെട്ട് പ്രതിപക്ഷ പാർട്ടികൾ നടത്തിയ മാർച്ച് പൊലീസ് തടഞ്ഞതോടെ പ്രതിഷേധം കൂടുതൽ ശക്തമായി. രാഹുൽ ഗാന്ധി, പ്രിയങ്ക ഗാന്ധി വാദ്ര എന്നിവരുൾപ്പെടെ നിരവധി പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കൾ ആകാശവാണി ഭവൻ പരിസരത്ത് മണിക്കൂറുകളോളം കുത്തിയിരിപ്പ് സമരം നടത്തി.

പ്രതിഷേധത്തിനിടെ “ഗ്യാനേഷ്, എല്ലാം കഴിഞ്ഞു, സഹോദരാ” എന്നെഴുതിയ പോസ്റ്ററുമായി രാഹുൽ ഗാന്ധി രംഗത്തെത്തിയതും ശ്രദ്ധേയമായി. വോട്ടർ പട്ടികയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട വിവാദങ്ങൾ വെറുമൊരു ഭരണപരമായ വിഷയമല്ലെന്നും രാജ്യത്തെ പൗരന്മാരുടെ വോട്ടവകാശത്തെയും ജനാധിപത്യത്തിന്റെ വിശ്വാസ്യതയെയും നേരിട്ട് ബാധിക്കുന്ന വിഷയമാണെന്നുമാണ് പ്രതിപക്ഷത്തിന്റെ നിലപാട്.

എന്നാൽ രാജി ആവശ്യത്തോട് ഗ്യാനേഷ് കുമാർ അനുകൂലമായി പ്രതികരിക്കാത്ത സാഹചര്യത്തിൽ, ഒരു മുഖ്യ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് കമ്മീഷണറെ പ്രതിപക്ഷത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയ സമ്മർദംകൊണ്ട് മാത്രം സ്ഥാനത്തുനിന്ന് നീക്കാനാകുമോ എന്നതാണ് പ്രധാന ചോദ്യം. അതിന് ഉത്തരം ഭരണഘടനയിലാണ്.

ഇന്ത്യൻ ഭരണഘടനയുടെ ആർട്ടിക്കിൾ 324(5) മുഖ്യ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് കമ്മീഷണർക്ക് ശക്തമായ ഭരണഘടനാ സംരക്ഷണം നൽകുന്നു. സുപ്രീം കോടതി ജഡ്ജിയെ നീക്കം ചെയ്യുന്നതിനുള്ള രീതിക്ക് സമാനമായ നടപടിക്രമത്തിലൂടെയാണ് സിഇസിയെ സ്ഥാനത്തുനിന്ന് നീക്കാൻ കഴിയുക.

അതായത് സർക്കാരിനോ പ്രതിപക്ഷത്തിനോ സാധാരണ ഭരണപരമായ ഉത്തരവിലൂടെ മുഖ്യ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് കമ്മീഷണറെ പുറത്താക്കാൻ സാധിക്കില്ല. പാർലമെന്റിൽ ഭരണഘടന നിശ്ചയിച്ചിരിക്കുന്ന കർശനമായ നടപടിക്രമവും ആവശ്യമായ പ്രത്യേക ഭൂരിപക്ഷവും നിർണായകമാണ്.

മുഖ്യ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് കമ്മീഷണർക്കെതിരെ തെളിയിക്കപ്പെട്ട ദുഷ്‌പെരുമാറ്റമോ കഴിവില്ലായ്മയോ പോലുള്ള ഭരണഘടനാപരമായി അംഗീകരിക്കാവുന്ന കാരണങ്ങൾ ഉയർത്തേണ്ടിവരും. തുടർന്ന് പാർലമെന്റിന്റെ ഇരുസഭകളിലും ആവശ്യമായ പ്രത്യേക ഭൂരിപക്ഷത്തോടെ പ്രമേയം പാസാകേണ്ടതുണ്ട്. അതിനാൽ പാർലമെന്റിലെ അംഗബലം ഇവിടെ നിർണായക ഘടകമാകും.

പ്രതിപക്ഷത്തിന് മുന്നിലുള്ള മറ്റൊരു പ്രധാന വഴി ജുഡീഷ്യൽ ഇടപെടലാണ്. വോട്ടർ പട്ടിക പരിഷ്കരണം, വോട്ടർമാരുടെ പേരുകൾ ഒഴിവാക്കൽ, SIR നടപടിക്രമം തുടങ്ങിയവ ഭരണഘടന ഉറപ്പുനൽകുന്ന അവകാശങ്ങളെ ബാധിക്കുന്നുവെന്ന് വാദിച്ച് സുപ്രീം കോടതിയെ സമീപിക്കാം.

ആർട്ടിക്കിൾ 32 പ്രകാരമുള്ള ഹർജികളിലൂടെയോ മറ്റ് അനുയോജ്യമായ നിയമനടപടികളിലൂടെയോ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് കമ്മീഷന്റെ പ്രത്യേക തീരുമാനങ്ങളുടെ ഭരണഘടനാ സാധുത ചോദ്യം ചെയ്യാൻ കഴിയും.

എന്നാൽ സിഇസിയെ നേരിട്ട് സ്ഥാനമൊഴിയാൻ കോടതി നിർദേശിക്കുമെന്നത് സ്വാഭാവികമായ ഫലമല്ല. ചോദ്യം ചെയ്യപ്പെടുന്ന തീരുമാനങ്ങൾ നിയമവിരുദ്ധമാണോ, ഭരണഘടനാവിരുദ്ധമാണോ, നടപടിക്രമങ്ങളിൽ ഗുരുതരമായ വീഴ്ചയുണ്ടായോ തുടങ്ങിയ കാര്യങ്ങളായിരിക്കും കോടതി പ്രധാനമായും പരിശോധിക്കുക.

ആവശ്യമായ സാഹചര്യത്തിൽ വിവാദ നടപടികൾക്ക് ഇടക്കാല സ്റ്റേ ഉൾപ്പെടെയുള്ള ആശ്വാസവും ഹർജിക്കാർക്ക് തേടാം. എന്നാൽ ഭരണഘടനാ സ്ഥാപനത്തിന്റെ പ്രവർത്തനത്തിൽ ഇടപെടുന്ന തരത്തിലുള്ള ഉത്തരവുകൾ പുറപ്പെടുവിക്കുന്നതിന് മുമ്പ് കോടതി ശക്തമായ നിയമപരവും വസ്തുതാപരവുമായ അടിത്തറ പരിശോധിക്കുമെന്നതാണ് പൊതുവായ തത്വം.

മുഖ്യ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് കമ്മീഷണറെയും മറ്റ് തിരഞ്ഞെടുപ്പ് കമ്മീഷണർമാരെയും നിയമിക്കുന്നതിനുള്ള നിലവിലെ നിയമസംവിധാനവും പ്രതിപക്ഷത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയ-നിയമ പോരാട്ടത്തിന്റെ ഭാഗമാകാൻ സാധ്യതയുണ്ട്.

2023-ലെ നിയമപ്രകാരം രൂപീകരിച്ച തിരഞ്ഞെടുപ്പ് സമിതിയുടെ ഘടനയെക്കുറിച്ച് നേരത്തേതന്നെ രാഷ്ട്രീയവും നിയമപരവുമായ വിവാദങ്ങൾ ഉയർന്നിരുന്നു. പ്രധാനമന്ത്രി, ലോക്‌സഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാവ്, പ്രധാനമന്ത്രി നാമനിർദേശം ചെയ്യുന്ന കേന്ദ്ര കാബിനറ്റ് മന്ത്രി എന്നിവരാണ് നിലവിലെ നിയമപ്രകാരമുള്ള സെലക്ഷൻ കമ്മിറ്റിയിലെ അംഗങ്ങൾ.

തിരഞ്ഞെടുപ്പ് കമ്മീഷന്റെ സ്വാതന്ത്ര്യവും സ്ഥാപനപരമായ നിഷ്പക്ഷതയും സ്വതന്ത്രവും നീതിപൂർവവുമായ തിരഞ്ഞെടുപ്പിന്റെ അടിസ്ഥാന ഘടകമാണെന്ന് ചൂണ്ടിക്കാട്ടി നിയമന സംവിധാനത്തിന്റെ ഭരണഘടനാ സാധുത സംബന്ധിച്ച വാദങ്ങൾ കോടതിയിൽ ഉയർത്താൻ പ്രതിപക്ഷത്തിന് ശ്രമിക്കാം.

തിരഞ്ഞെടുപ്പ് കമ്മീഷൻ ഒരു ബഹു-അംഗ ഭരണഘടനാ സ്ഥാപനമാണ്. ആർട്ടിക്കിൾ 324 പ്രകാരം തിരഞ്ഞെടുപ്പുകളുടെ മേൽനോട്ടം, നിയന്ത്രണം, നിർദേശം എന്നിവയിൽ കമ്മീഷന് വിപുലമായ അധികാരങ്ങളുണ്ട്.

അതേസമയം, കമ്മീഷന്റെ ഏതെങ്കിലും പ്രത്യേക തീരുമാനം ഭരണഘടനയോ നിലവിലുള്ള തിരഞ്ഞെടുപ്പ് നിയമങ്ങളോ ലംഘിക്കുന്നുവെന്ന് ആരോപണമുണ്ടെങ്കിൽ അത് ജുഡീഷ്യൽ പരിശോധനയ്ക്ക് വിധേയമാക്കാൻ സാധിക്കും.

കമ്മീഷനുള്ളിൽ അഭിപ്രായവ്യത്യാസങ്ങൾ ഉണ്ടായിരുന്നുവെന്നും അവ അവഗണിച്ച് നിയമവിരുദ്ധമായോ ഏകപക്ഷീയമായോ തീരുമാനമെടുത്തുവെന്നും ആരോപിക്കുകയാണെങ്കിൽ അതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട രേഖകളും വസ്തുതകളും നിയമപരമായ അടിസ്ഥാനവും കോടതിയിൽ നിർണായകമാകും. രാഷ്ട്രീയ ആരോപണം മാത്രം ഒരു തീരുമാനം റദ്ദാക്കാൻ മതിയാകില്ല.

സംസ്ഥാനതലത്തിൽ വോട്ടർ പട്ടികയിൽ പേരുകൾ ചേർക്കൽ, ഒഴിവാക്കൽ, തിരുത്തൽ തുടങ്ങിയ നടപടികളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പ്രത്യേക പരാതികൾ നിയമപരമായി ചോദ്യം ചെയ്യാനുള്ള വഴികളും നിലവിലുണ്ട്.

ജനപ്രാതിനിധ്യ നിയമവും വോട്ടർ രജിസ്ട്രേഷനുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ചട്ടങ്ങളും ഇതിനായി വിശദമായ നടപടിക്രമങ്ങൾ നിർദേശിക്കുന്നു. ആവശ്യമായ നോട്ടീസ് നൽകാതെയോ നിയമപരമായ നടപടിക്രമം പാലിക്കാതെയോ അർഹരായ വോട്ടർമാരുടെ പേരുകൾ ഒഴിവാക്കിയെന്ന ആരോപണമുണ്ടെങ്കിൽ ബാധിക്കപ്പെട്ടവർക്ക് ലഭ്യമായ നിയമപരിഹാരങ്ങൾ തേടാം.

ഗുരുതരമായ നടപടിക്രമ വീഴ്ചയോ സ്വാഭാവിക നീതിയുടെ ലംഘനമോ ഭരണഘടനാപരമായ അവകാശലംഘനമോ ആരോപിക്കപ്പെടുന്ന സാഹചര്യത്തിൽ ഹൈക്കോടതിയുടെ റിട്ട് അധികാരവും പ്രസക്തമാകാം.

നിയമപോരാട്ടത്തോടൊപ്പം പ്രതിപക്ഷത്തിന് ഏറ്റവും പ്രായോഗികമായി ഉപയോഗിക്കാൻ കഴിയുന്ന മാർഗം രാജ്യവ്യാപകമായ രാഷ്ട്രീയ പ്രക്ഷോഭമാണ്.

കോൺഗ്രസ്, സമാജ്‌വാദി പാർട്ടി, തൃണമൂൽ കോൺഗ്രസ്, ഇടതുപക്ഷ പാർട്ടികൾ ഉൾപ്പെടെയുള്ള ബിജെപി ഇതര കക്ഷികൾ വിഷയം സംയുക്തമായി ഏറ്റെടുത്താൽ വോട്ടർ പട്ടികയും തിരഞ്ഞെടുപ്പ് കമ്മീഷന്റെ നിഷ്പക്ഷതയും ദേശീയ രാഷ്ട്രീയത്തിലെ പ്രധാന വിഷയങ്ങളാക്കി മാറ്റാൻ കഴിയും.

പാർലമെന്റിനകത്തെ പ്രതിഷേധം, സംയുക്ത പ്രതിപക്ഷ യോഗങ്ങൾ, സംസ്ഥാനതല റാലികൾ, പൊതുയോഗങ്ങൾ, പ്രചാരണ പരിപാടികൾ എന്നിവയിലൂടെ വിഷയം ജനങ്ങളിലേക്ക് എത്തിക്കാനും സർക്കാരിനും തിരഞ്ഞെടുപ്പ് കമ്മീഷനും മേൽ രാഷ്ട്രീയ സമ്മർദം വർധിപ്പിക്കാനും പ്രതിപക്ഷത്തിന് സാധിക്കും.

അതേസമയം, നിയമപരമായ പോരാട്ടവും രാഷ്ട്രീയ പ്രക്ഷോഭവും രണ്ടും വ്യത്യസ്ത തലങ്ങളിലാണ് പ്രവർത്തിക്കുക. തിരഞ്ഞെടുപ്പ് കമ്മീഷനെതിരായ രാഷ്ട്രീയ വിമർശനം ശക്തമാക്കാൻ പ്രതിപക്ഷത്തിന് സാധിക്കുമെങ്കിലും, ഭരണഘടനാപരമായി സംരക്ഷിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്ന മുഖ്യ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് കമ്മീഷണറെ സ്ഥാനത്തുനിന്ന് നീക്കുന്നതിന് അതിനേക്കാൾ ഉയർന്ന നിയമപരവും പാർലമെന്ററി അടിസ്ഥാനവും ആവശ്യമാണ്.

അതിനാൽ ഗ്യാനേഷ് കുമാർ സ്വമേധയാ രാജിവയ്ക്കാത്ത സാഹചര്യത്തിൽ പ്രതിപക്ഷത്തിന് മുന്നിലുള്ള പോരാട്ടം പ്രധാനമായും മൂന്ന് തലങ്ങളിലായിരിക്കും—പാർലമെന്ററി നീക്കം, ജുഡീഷ്യൽ പോരാട്ടം, രാജ്യവ്യാപക രാഷ്ട്രീയ പ്രക്ഷോഭം.

എന്നാൽ ഇതിൽ ഏത് വഴിയാണ് ഫലപ്രദമാകുക എന്നത് പ്രതിപക്ഷത്തിന്റെ പാർലമെന്ററി അംഗബലം, കോടതിയിൽ അവതരിപ്പിക്കാൻ കഴിയുന്ന തെളിവുകൾ, തിരഞ്ഞെടുപ്പ് കമ്മീഷന്റെ നടപടികളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട രേഖകൾ, വിഷയത്തിന് പൊതുജനങ്ങളിൽ ലഭിക്കുന്ന രാഷ്ട്രീയ പിന്തുണ എന്നിവയെ ആശ്രയിച്ചിരിക്കും.

അതുകൊണ്ടുതന്നെ, ഗ്യാനേഷ് കുമാറിന്റെ രാജി ആവശ്യപ്പെട്ടുള്ള പ്രതിഷേധം ഒരു വ്യക്തിയുടെ സ്ഥാനമൊഴിയലിനെക്കുറിച്ചുള്ള രാഷ്ട്രീയ തർക്കത്തിൽ മാത്രം ഒതുങ്ങുന്നില്ല. തിരഞ്ഞെടുപ്പ് കമ്മീഷന്റെ സ്വാതന്ത്ര്യം, വോട്ടർ പട്ടികയുടെ വിശ്വാസ്യത, പൗരന്റെ വോട്ടവകാശം, രാജ്യത്തെ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് സംവിധാനത്തിലേക്കുള്ള പൊതുജന വിശ്വാസം എന്നിവയെ ചുറ്റിപ്പറ്റിയുള്ള വലിയ രാഷ്ട്രീയ-ഭരണഘടനാ പോരാട്ടമായി വിഷയം മാറുമോ എന്നതാണ് ഇനി നിർണായകം.